خانه / اخبار مالزی / جنبش عدم تعهد از آغاز تا پانزدهمین اجلاس وزرای امور خارجه

جنبش عدم تعهد از آغاز تا پانزدهمین اجلاس وزرای امور خارجه

بیا تو مالزی -

جنبش عدم تعهد دارای سازمان و تشکیلات مخصوصی نیست. شاید علت اصلی آن این بود که بنیانگذاران جنبش چون خود علیه دسته بندی و بلوک سازی به پا خاسته بودند نمی خواستند به جنبش خود شکل یک گروه و سازمان مشخصی را بدهند…معذالک در طول زمان، جنبش غیرمتعهدها خود به خود شکل گرفت و کم و بیش دارای سازمان و ارگانی شد که گرچه با قالب های سنتی اتحادیه ها و سازمان ها منطبق نیست ولی می توان آن را یک گروه مخصوص به خود توصیف کرد.
کشورهایی با رژیم های سیاسی متفاوت با سیستم های اقتصادی ناهمگون و با وسعت، قدرت و مناطق جغرافیایی مختلف در این جنبش گردهم آمدند که تنها عامل پیوندشان اصل همزیستی مسالمت آمیز بود.
اولین شرط این همزیستی، عدم شرکت اعضاء در دسته بندی های سیاسی و خودداری از دادن پایگاه های نظامی به بلوک های شرق و غرب تعیین شد، هر چند به تدریج این شرایط نیز در عمل رعایت نشد و برخی کشورهای عضو به گروه غرب یا شرق تمایل داشتند و در هر فرصتی تلاش می کردند به نفع آنها اقدام نمایند در حالی که خود را همچنان غیر متعهد می خواندند.
جنبش عدم تعهد در دوره پس از جنگ سرد با چالش های گوناگونی مواجه بود و حتی برخی فلسفه وجودی آن را زیر سوال بوده و معدودی از کشورهای عضو از آن کناره گرفتند، اما کشورهای فعال جنبش آن را همچنان زنده نگاه داشته و برای تقویت آن تلاش کردند. در حال حاضر 116 کشور از آسیا، آفریقا، آمریکای لاتین و اروپا در جنبش عدم تعهد عضویت دارند و 15 کشور به عنوان عضو ناظر در اجلاس های مختلف آن شرکت می نمایند.
** ارگان های جنبش عدم تعهد
نظر به ماهیت جنبش عدم تعهد، طرز کار و عملکرد جنبش با دیگر مجامع و اجلاس های بین المللی تفاوت دارد. این جنبش فاقد دبیرخانه ثابت بوده، اعضای آن هیچ مبلغی به عنوان حق عضویت در این جنبش پرداخت نمی نمایند و تمامی هزینه های جنبش عدم تعهد به عهده ریاست دوره ای آن می باشد. به تدریج و در طول زمان، اجتماعات جنبش عدم تعهد مرکب از نمایندگان کشورهای عضو در سطوح مختلف برگزار شده و امروز می توان اجتماعات مختلف و متناوب را به عنوان ارگان های جنبش به شرح ذیل مورد شناسایی قرار داد.
** اجلاس سران
اجلاس سران بالاترین و عالی ترین گردهمایی جنبش عدم تعهد بشمار می آید که معمولا هر سه سال یک بار در پرداخت یکی از کشورهای عضو برگزار می شود و از آن پس کشور میزبان ریاست جنبش را بر عهده می گیرد.
چند روز قبل از گردهمایی سران، اجلاس کارشناسان ارشد و نشست وزرای خارجه کشورهای عضو جهت بررسی نهایی پیش نویس بیانیه پایانی و دیگر بیانیه ها که قبلا توسط دولت میزبان تهیه و در دفتر هماهنگی در نیویورک مورد بررسی قرار گرفته، تشکیل می گردد. کارشناسان ارشد، معمولا با تشکیل دو کمیته سیاسی و اقتصادی، اجتماعی، ضمن بحث و گفت و گو، نظرات پیشنهادی خود را به صورت اصلاحیه برای درج در بیانیه نهایی پیشنهاد می کنند که در صورت کسب اجماع در بیانیه درج می گردد. کارشناسان ارشد گزارش کار خود را به اجلاس وزرا ارایه داده و وزرا نیز پس از بررسی مصوبات کارشناسان، اسناد اجلاس را برای تصویب نهایی به اجلاس سران می دهند. این مصوبات در صورت نظر موافق سران مورد تصویب نهایی قرار می گیرد و به عنوان بیانیه جنبش منتشر می گردد. لازم به ذکر است که وزرای خارجه و سران در طول اجلاس علاوه بر بررسی مواضع و مسایل مطرح شده در جلسات عمومی به ایراد سخنرانی در خصوص مسایل مختلف منطقه ای و بین المللی پرداخته و در حاشیه اجلاس نیز به انجام دیدارهای دوجانبه و چند جانبه با دیگر اعضاء می پردازند. تاکنون 14 اجلاس در سطح سران کشورهای عضو جنبش عدم تعهد برگزار شده است.
معمولا در آغاز دوره سه ساله، محل اجلاس بعدی سران و میزبان آینده جنبش تعیین می گردد و رییس کشور میزبان به مدت سه سال ریاست جنبش عدم تعهد را بر عهده دارد اما عملا این ریاست به وزیر خارجه آن کشور تفویض می گردد. با توجه به این که جنبش عدم تعهد دبیرخانه ندارد، کشوری که مسولیت ریاست آن را به عهده می گیرد الزاما باید بخش عمده ای از وزارت خارجه خود را به جنبش عدم تعهد اختصاص دهد تا به مسایل جنبش بپردازد.
از آنجا که اعضای جنبش عدم تعهد به صورت مرتب برای پیگیری مسایل بین المللی در سازمان ملل با یکدیگر در ارتباط بوده و به تشکیل جلسه و رایزنی می پردازند، غالبا بخش عمده فعالیت های نمایندگی دایم کشور میزبان در سازمان ملل به امور مربوط به جنبش عدم تعهد اختصاص می یابد. برای آسان تر کردن مسئولیت های رییس و تسهیل امور، سازوکارهای متعددی شامل گروه های کاری، گروه تماس، نیروی اقدام (Task Force) و دیگر کمیته های جنبش عدم تعهد ایجاد شده که هدف از تشکیل آنها کسب مواضع مشترک میان اعضای جنبش می باشد.
** کنفرانس وزرا
کنفرانس وزرای امور خارجه عضو جنبش عدم تعهد به منظور پیگیری و اجرای مصوبات و تصمیمات اجلاس سران، 18 ماه پس از اجلاس سران برگزار می شود. در اجلاس وزرا همچنین موضوعاتی که از اهمیت ویژه ای برخوردارند مورد بررسی قرار می گیرند.
** دفتر هماهنگی
با توجه به عدم وجود تشکیلات منظم و ستادی در جنبش عدم تعهد، در ابتدا جنبش صرفا به برگزاری اجلاس های مختلف در سطح سران و وزرای خارجه اکتفا کرد ولی به تدریج به تجربه این نقیصه آشکار شد که امکان پیگیری مصوبات اجلاس های مختلف که معمولا در فواصل زمانی نسبتا طولانی برگزار می شود وجود ندارد. مشخص نبود در صورت بروز مسایل جدید در صحنه بین المللی که مستلزم موضع گیری و یا اخذ تصمیم سریع است، جنبش با چه سازوکاری باید در قبال آن واکنش نشان دهد. طی اجلاس های اول، دوم و سوم سران اقدام عملی برای رفع این کمبود صورت نگرفت تا این که در اجلاس چهارم تصمیم گرفته شد به منظور استمرار فعالیت های جنبش و ایجاد هماهنگی بین جنبش و سازمان ملل متحد، ارگان جدیدی تحت عنوان دفتر هماهنگی در نیویورک تشکیل شود. دفتر هماهنگی در دو سطح شروع به کار کرد، اول در سطح نمایندگان دایم کشورها نزد سازمان ملل و دیگر اجلاس وزرای خارجه کشورهای عدم تعهد که هر سال یک بار در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل تشکیل می شود.
دفتر هماهنگی در ابتدا 17 عضو داشت، این تعداد به تدریج افزایش یافت و در دهه هشتاد میلادی به 70 عضو رسید اما در حال حاضر تمامی اعضای جنبش عدم تعهد عضو دفتر هماهنگی نیز می باشند.
** اجلاس فوق العاده وزرا
در صورت لزوم و به پیشنهاد دفتر هماهنگی جنبش عدم تعهد، اجلاس فوق العاده وزرای خارجه جنبش به منظور بررسی یک موضوع خاص تشکیل می گردد که در این صورت دستور کار اجلاس وزرای خارجه صرفا محدود به موضوع مورد نظر خواهد بود.
اجلاس وزراء در حاشیه اجلاس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک
روال بر این است که وزرای خارجه کشورهای عضو جنبش عدم تعهد هر سال به هنگام آغاز اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک یک اجلاس به منظور هماهنگی در خصوص موضوعات مطرح در دستور کار مجمع عمومی و مسایل مهم بین المللی داشته باشند. در این گردهمایی معمولا کلیه وزرای خارجه عضو جنبش شرکت می نمایند.
** اجلاس وزرای خارجه دفتر هماهنگی
در پی تصویب گزارش کمیته متدلوژی در سال 1996، قبل از تشکیل اجلاس سران، اجلاس وزرای خارجه دفتر هماهنگی به منظور آماده سازی مقدمات امر، تهیه بیانیه پایانی اجلاس سران و در صورت لزوم بررسی موضوعات مهم بین المللی تشکیل می شود که آخرین آن در ماه مه 2006 (خرداد 1385) در پرتوراجایا پایتخت جدید مالزی تشکیل گردید.
** تروئیکا
اندیشه تشکیل تروییکا متشکل از روسای فعلی، گذشته و آینده جنبش عدم تعهد نخستین بار در اجلاس وزرای خارجه جنبش در آوریل 1997 مطرح شد و متعاقب آن اولین جلسه تروئیکا در اجلاس 52 مجمع عمومی به صورت رسمی برگزار شد. از آن زمان در مناسبت های مختلف تروییکای جنبش با تشکیل جلسه و صدور بیانیه به بیان مواضع جنبش عدم تعهد مبادرت ورزیده که از جمله می توان به تشکیل جلسه تروییکا متشکل از وزرای خارجه آفریقای جنوبی، مالزی و کوبا در زمستان 1384 در آفریقای جنوبی و صدور بیانیه در حمایت از فعالیت های صلح آمیز هسته ای جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد.
**کمیته دایم همکاری های اقتصادی
کمیته دایم همکاری های اقتصادی در سطح وزرای خارجه، به منظور تقویت همکاری جنوب – جنوب، گفت و گوی کشورهای در حال توسعه با کشورهای توسعه یافته و ارتقاء نقش سازمان ملل به ویژه مجمع عمومی در همکاری بین المللی برای توسعه تشکیل شده و جلسات آن بنابر توصیه دفتر هماهنگی برگزار می گردد.
** گروه های هماهنگی بین دول
غیر از کمیته دایم همکاری های اقتصادی، تعدادی گروه های هماهنگی برای بررسی مسایل گوناگون با شرکت نمایندگان بخش های مختلف از کشورهای ذی علاقه در هر مورد تشکیل گردیده که وظیفه آنها بررسی موضوعات به طور تخصصی، تهیه گزارش های مربوط و تسلیم آنها به کنفرانس هایی در سطوح بالاتر می باشد. گروه های هماهگی که تاکنون تشکیل شده است عبارتند از گروه مواد خام، تجارت، همکاری های پولی و مالی، صنعت، ماهیگیری، حمل و نقل، ارتباطات راه دور، موسسات عمومی و بهداشتی و همکاریهای فنی.
** اجلاس های وزرا برای همکاری بین المللی در زمینه های مختلف
این اجلاس ها با توجه به زمینه های همکاری میان کشورهای عضو جنبش عدم تعهد تشکیل می گردد و شامل اجلاس وزرای فرهنگ و اطلاعات، اجلاس اتحادیه خبرگزاری های کشورهای غیرمتعهد، اجلاس وزرای فرهنگ و آموزش عالی، اجلاس وزرای ورزش، اجلاس وزرای بهداشت، اجلاس وزرای کار، اجلاس وزرای کشاورزی و اجلاس وزرای جمعیت کشورهای غیرمتعهد می باشد.
** کمیته هماهنگی مشترک جنبش عدم تعهد و گروه 77
با توجه به عضویت بسیاری از اعضای گروه 77 در جنبش عدم تعهد، کمیته هماهنگی مشترک جنبش عدم تعهد و گروه 77 (JCC)، به منظور هماهنگی و اتخاذ مواضع مشترک از سوی این دو تشکل جهان در حال توسعه در مباحث مهم مطرح در سازمان ملل نظیر پنجاهمین سالگرد، اعلامیه هزاره و یا تجدید ساختار سازمان ملل تشکیل شده است. در همین زمینه سندی تحت عنوان شرح وظایف JCC تنظیم شده و کمیته هماهنگی براساس آن عمل می نماید.
** گروه کشورهای عضو عدم تعهد در شورای امنیت
نظر به لزوم هماهنگی دایم بین اعضای جنبش که عضو شورای امنیت سازمان ملل می باشند با دفتر هماهنگی جنبش عدم تعهد، در اجلاس سران کارتاهنا در سال 1995، بر ایجاد ارتباط ، مشاوره و هماهنگی دایم میان آنها تاکید شد. براساس این تصمیم مقرر گردید رییس دفتر هماهنگی در نیویورک به صورت مرتب در جلسات شورای امنیت شرکت کرده و در خصوص موضوعات حایز اهمیت برای اعضای جنبش در شورای امنیت مواضع جنبش را اعلام نماید. وی همچنین باید در دیدارهای منظم با کشورهای عضو عدم تعهد در شورای امنیت آنها را در جریان مواضع جنبش قرار دهد. متقابلا کشورهای عضو عدم تعهد در شورای امنیت باید رییس دفتر هماهنگی را از موضوعات مطروحه در شورای امنیت مطلع سازد.
** گروه های کاری، گروه های تماس، نیروی اقدام و کمیته های جنبش عدم تعهد
همانطور که گفته شد به منظور کمک به رییس جنبش عدم تعهد و تسهیل امور، سازوکارهای متعدد شامل گروه های کاری، گروه تماس، گروه کارشناسی ویژه (Task Force) و کمیته های مختلف در جنبش عدم تعهد ایجاد شده که هدف از تشکیل آنها کسب مواضع مشترک میان اعضای جنبش می باشد. از جمله گروه های کاری ویژه گروه کار جنبش عدم تعهد برای عملیات حفظ صلح (به ریاست مراکش)، گروه کاری ویژه برای خلع سلاح (به ریاست اندونزی) و نیز کمیته فلسطین (به ریاست کوبا رییس جنبش) است. کمیته فلسطین علاوه بر رییس دوره ای جنبش عدم تعهد کشورهای عضو شورای امنیت که در جنبش عدم تعهد عضویت دارند، نیز برای شرکت در جلسه کمیته فلسطین دعوت می شوند. بدین ترتیب در جلسه کمیته فلسطین مجموعا 15 کشور به شرح ذیل شرکت می کنند: الجزایر، بنگلادش، کلمبیا، هند، اندونزی، فلسطین، سنگال، آفریقای جنوبی، زامبیا، زیمبابوه، بورکینافاسو، لیبی، پاناما و ویتنام.

منتشر شده در بیا تو مالزی

همچنین ببینید

مالزی 61 ساله شد

بیا تو مالزی - مردم مالزی جمعه در حالی شصت و یکمین سالروز تولد این …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

1 + 3 =

قالب